Οι συστατικές επιστολές έχουν χρησιμότητα στις περιπτώσεις όταν κάποιος είναι άγνωστος σ' αυτόν που πηγαίνει να συναντήσει, και τότε χρειάζεται κάποιος άλλος, γνωστός και στους δύο, να γράψει μια τέτοια επιστολή ώστε ο κομιστής της επιστολής να γίνει δεκτός. Μια τέτοια συστατική επιστολή έγραψε ο Παύλος για τον Ονήσιμο, τον οποίο ο κύριός του Φιλήμονας δεν γνώριζε καθόλου ως χριστιανό, όπως ήταν τώρα, και δεν του είχε καμιά εμπιστοσύνη.
***
Στην περίπτωση των Κορινθίων, ο Παύλος εξηγεί πως η ζωή τους, με τη διαγωγή που έδειχναν, λειτουργούσε σαν συστατική επιστολή, πρώτα γι' αυτόν και τη διακονία του ανάμεσά τους, μα κυριότερα για τον ίδιο τον Ιησού Χριστό.
Για τους χριστιανούς δεν γεννάται θέμα αν είμαστε επιστολή Χριστού ή δεν είμαστε. Άλλωστε κι ο Παύλος γράφει: "Είστε επιστολή Χριστού". Αυτό που διαφέρει είναι η ποιότητα της δύναμης αυτής της επιστολής. Θα ήθελα, λοιπόν, πιο πρακτικά να συζητήσουμε όχι τι πρέπει να κάνουμε για να είμαστε επιστολή Χριστού, αλλά τι χρειάζεται ώστε η επιστολή μας αυτή, που συστήνει τον Χριστό, να γίνει δυνατή και να αυξηθεί σε ποιότητα και έκφραση.
***
Ας δούμε, λοιπόν, 5 σημεία τα οποία χρειάζεται μια συστατική επιστολή ώστε, όσο το δυνατό, να αναγνωριστεί και να διαβαστεί πιο εύκολα, να είναι κατανοητή και να επιτελέσει το σκοπό της αποτελεσματικά.
1. ΚΑΘΑΡΟΓΡΑΜΜΕΝΗ
Μια συστατική επιστολή θα πρέπει να είναι καθαρογραμμένη. Φανταστείτε μια συστατική επιστολή που είναι κακογραμμένη, με ορνιθοσκαλίσματα, μουτζούρες κ.λπ. Κανείς δε θα της δώσει την πρέπουσα σημασία, κανείς δε θα την πάρει στα σοβαρά. Γράμματα γράφουμε πολλές φορές, γρήγορα, βιαστικά, πρόχειρα, ποτέ όμως συστατικές επιστολές.
Για να χαρακτηριστεί η ζωή του πιστού "καθαρογραμμένη", πρέπει πριν από όλα να φαίνεται ότι είναι σαφώς αλλαγμένη. Όσο περισσότερο οι άνθρωποι που μας γνωρίζουν, αναγνωρίζουν αυτή τη διαφορά, τόσο περισσότερο θα προσέξουν στο μήνυμα το οποίο αυτή η ζωή/επιστολή θέλει να τους μεταφέρει. Αν η ζωή μας ως πιστών δεν έχει αισθητές διαφορές από την προηγούμενη, τότε οι άνθρωποι κάτι πάνε να δούνε, κάτι καταλαβαίνουν, αλλά δεν καταφέρνουν να διαβάσουν το κείμενό μας, δεν καταφέρνουν να του δώσουν την πρέπουσα σημασία και την πρέπουσα σοβαρότητα.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η περίπτωση του Λάζαρου μετά την ανάστασή του, του οποίου η ζωή ήταν σαφώς αλλαγμένη και, όπως χαρακτηριστικά περιγράφει ο Ιωάννης, "πολλοί εκ των Ιουδαίων δι' αυτόν υπήγαινον, και επίστευον εις τον Ιησούν". (Ιωάν. 12/ιβ/11) Η επιστολή της νέας του ζωής είχε συστήσει καθαρά τον ίδιο τον Χριστό!
Επίσης, για να είμαστε με τη ζωή μας επιστολή "καθαρογραμμένη", χρειάζεται να έχουμε θάρρος και παρρησία. Αν στην εκδήλωση της χριστιανικής μου ζωής είμαι δειλός, διστάζω να πράξω αυτά που πρέπει, διστάζω να μιλήσω και να πάρω θέση από το φόβο της αντίδρασης, τότε οι άνθρωποι δε μπορούν να διαβάσουν την επιστολή μου. Αν ζω τη χριστιανική μου ζωή μ' έναν υποτελικό τρόπο, με μια αμυντική στάση, σαν να είμαι ο αδύναμος που πρέπει να αμυνθεί για να μη χαθεί, και όχι με ένα θαρραλέο τρόπο, σαν ο δυνατός που επιτίθεται για να κερδίσει μάχες, που δεν έχει να φοβηθεί τίποτε, που δεν ζει υποτονικά αλλά φανερά και δυνατά, γιατί έχει το φάρμακο της γιατρειάς του σύγχρονου ανθρώπου, τότε οι άνθρωποι γύρω μου δε μπορούν να διαβάσουν, δεν μπορούν να κατανοήσουν την επιστολή μου.
Παράδειγμα δυναμικής και θαρραλέας συμπεριφοράς στη Γραφή είναι ο Πέτρος και ο Ιωάννης μετά τη θεραπεία του χωλού στο Ναό, όπου οι άνθρωποι "θεωρούντες την παρρησία του Πέτρου και του Ιωάννη, και πληροφορηθέντες ότι είναι άνθρωποι αγράμματοι και ιδιώται, εθαύμαζον, και ανεγνώριζον αυτούς ότι ήσαν μετά του Ιησού". (Πράξ. 4/δ/13) Το στοιχείο της παρρησίας τους είχε τραβήξει την προσοχή προς το περιεχόμενο της καθαρογραμμένης τους επιστολής, που σύστηνε τον ίδιο τον Χριστό.
2. ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ
Μια συστατική επιστολή πρέπει να αναλύει όλες τις ιδιότητες του ατόμου στο οποίο αναφέρεται. Το λεξικό στη λέξη "Σύσταση" γράφει: "Προφορική ή γραπτή μαρτυρία που φανερώνει τις καλές ή κακές ιδιότητες ενός ατόμου".
Φυσικά, όταν αναφερόμαστε στο πρόσωπο του Χριστού, μπορούμε να αναφερόμαστε μόνο σε καλές ιδιότητες. Άρα και η ζωή μας, ως συστατική επιστολή, θα πρέπει να δείχνει τέτοια συμπεριφορά και τέτοιο από μέρους μας χαρακτήρα, που να μοιάζουν με τη συμπεριφορά και το χαρακτήρα του ίδιου του Χριστού, έτσι που ο άνθρωπος που μας παρατηρεί να λέει "Έτσι έζησε και έτσι μίλησε ο Χριστός!"
Αν για κάποια στοιχεία της συμπεριφοράς μας που αποτελούν τα αδύνατα σημεία μας, είτε αυτό λέγεται οξυθυμία, είτε βουλιμία (έλλειψη εγκράτειας στο φαγητό), είτε έλλειψη σεξουαλικής εγκράτειας, είτε υπερηφάνεια κ.τ.λ., χρησιμοποιούμε εκφράσεις όπως "Άσε με εμένα, έτσι είμαι εγώ, δεν αλλάζω" ή "Τόσα χρόνια δεν άλλαξα, τώρα θα αλλάξω;" τότε αποτυχαίνουμε στο να αναλύσουμε στην επιστολή της ζωής μας, όλες τις ιδιότητες του προσώπου το οποίο θέλουμε να συστήσουμε στους ανθρώπους, δηλαδή του Χριστού.
Ο στόχος είναι να λέει η ζωή μας, μέσα στα πλαίσια πάντα της ανθρώπινης φύσης μας, αυτό που είπε ο Χριστός για τον Πατέρα: "Όποιος είδε εμένα, είδε τον Πατέρα".
Επιπλέον, αφού η συστατική μας επιστολή έχει σαν σκοπό να συστήσει κάποιον άλλον, τον Χριστό, τότε δεν έχει νόημα ούτε υπάρχει λόγος να αναφέρεται σ' εμάς. Δε χρειάζεται η περιαυτολογία κι η προβολή του εαυτού μας, αν ο στόχος μας είναι να προβάλλουμε Εκείνον.
Όταν μου αρέσει να μιλάω και να αναλύω το έργο το οποίο έκανα για τον Κύριο, την κούραση που τραβάω για την υπηρεσία του Ευαγγελίου, την έλλειψη χρόνου εξαιτίας των πολλών μου υποχρεώσεων στο έργο, το σε πόσους και πόσο ωραία μίλησα αυτή την εβδομάδα για τον Χριστό, δεν κάνω τίποτε άλλο από το να προβάλλω τον ίδιο μου τον εαυτό, κάτι όμως που δεν έχει κανένα νόημα σε μια συστατική επιστολή και ούτε ενδιαφέρει εκείνον που τη διαβάζει. Γι' αυτό ο Παύλος ξεκαθάριζε: "Δεν κηρύττομεν εαυτούς, αλλά τον Χριστόν Ιησούν τον Κύριον^ εαυτούς δε, δούλους υμών διά τον Ιησούν". (Β' Κορ. 4/δ/5)
3. ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΗ
Μια συστατική επιστολή πρέπει να είναι σαφής στη σύνταξη και συγκεκριμένη. Διαβάζουμε μερικές φορές κάποιο κείμενο και στο τέλος λέμε: --Μα τι ήθελε να πει αυτός ο άνθρωπος; ή ακούμε δηλώσεις πολιτικών, με τη γνωστή τους αφηρημένη γλώσσα, και στο τέλος δεν έχουμε καταλάβει τίποτα.
Η δική μας ζωή, ως συστατική επιστολή που συστήνει τον Χριστό, θα πρέπει, λοιπόν, να είναι σαφής και συγκεκριμένη. Αυτό επιτυγχάνεται όταν είναι μια ζωή με αρχές.
Αν στην πνευματική μας ζωή δεν είμαστε σταθεροί, αν προσαρμόζουμε τις αντιδράσεις μας ανάλογα με τις καταστάσεις γύρω μας, ανάλογα με τις συνέπειες της αντίδρασης, ανάλογα με τους ανθρώπους με τους οποίους ερχόμαστε σε αντιπαράθεση, και όχι στηριζόμενοι σε απόλυτες αρχές του λόγου του Θεού, ανεξάρτητα από ανθρώπους, ανεξάρτητα από συνέπειες και καταστάσεις, τότε η επιστολή μας είναι γραμμένη με σύγχυση, και ο άνθρωπος που μας βλέπει δεν διακρίνει μια χαρακτηριστική γραμμή, η οποία να διέπει όλη μας την προσωπικότητα και όλη μας τη συμπεριφορά και έτσι ο άλλος κάτι αρχίζει να καταλαβαίνει, όμως δε μπορεί να βγάλει σαφές νόημα.
Πολύ ωραίο παράδειγμα σωστής ζωής με αρχές, είναι οι Τρεις Παίδες, των οποίων οι συμπεριφορά ανάγκασε τον βασιλιά να ονομάσει τον Θεό "Θεό του Σεδράχ, του Μισάχ και του Αβδενεγώ". Η συστατική επιστολή τους είχε καταφέρει να συστήσει τον μοναδικό Θεό.
Αντίθετα, αν θέλουμε να μιλήσουμε λίγο και για τη συστατική επιστολή που προσφέρουμε στους ανθρώπους για τον Χριστό, σε συλλογικό επίπεδο, σαν εκκλησία, η Γραφή μας δίνει το παράδειγμα των Κορινθίων με την απουσία τάξης στις συνάξεις τους. Γι' αυτό ο Παύλος γράφει ότι, αν έμπαινε κάποιος μέσα στην εκκλησία τους, όπου επικρατούσε σύγχυση, θα έλεγε ότι "δεν είναι καλά στα λογικά τους" ενώ, αντίθετα, "ο Θεός δεν είναι ακαταστασίας". (Α' Κορ. 14/ιδ/33)
4. ΙΣΟΡΡΟΠΗΜΕΝΗ
Μια συστατική επιστολή χρειάζεται να είναι ισορροπημένη. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει ούτε να υπερβάλει, να λέει κάτι περισσότερο από αυτό που είναι το άτομο που συστήνει, αλλά ούτε και να φανερώνει κάτι λιγότερο από ό,τι είναι.
Κινδυνεύουμε να φανερώσουμε κάτι περισσότερο από ό,τι είναι ο Χριστός, ή κάτι διαφορετικό, π.χ.:
α) Όταν επιμένουμε σε δικές μας συνήθειες, τις οποίες προσπαθούμε να τις παρουσιάσουμε σαν αρχές της Γραφής ενώ δεν είναι, και έτσι δημιουργείται "παράδοση", λες και ο Χριστός εισηγήθηκε συγκεκριμένο τύπο λατρείας ή είδος ύμνων που θα ψάλλουμε κ.τ.λ. Ο Παύλος διαμαρτυρήθηκε έντονα όταν κάποιοι προσπαθούσαν να παρουσιάσουν τις δικές τους απόψεις σαν τάχα να τα είπε ο Παύλος, "διά λόγου ή επιστολής ως γραφομένης υφ' ημών". (Β' Θεσ. 2/β/2)
β) Όταν προσπαθούμε να αναγάγουμε σε αρχές της Γραφής τις δικές μας ηθικές προκαταλήψεις, τις οποίες κληρονομήσαμε από ανθρώπους αλλά όχι από τον Κύριο (π.χ. θέματα εξωτερικής εμφάνισης) ή όταν παραβλέπουμε ρητές αρχές του λόγου του Θεού, χάρη της σύγχρονης εποχής, όπου μερικά πράγματα γίνονται αποδεκτά ως "φυσιολογικά" ή "αναγκαία" (π.χ. το φλερτ, ο δεσμός για τον δεσμό και όχι για το γάμο, ο έρωτας πριν το γάμο, το διαζύγιο και άλλα πράγματα, τα οποία μπορεί να προσθέσει ο αναγνώστης).
γ) Όταν σε ανθρώπους που αμάρτησαν ή σε αδελφούς γενικά, συμπεριφερόμαστε πιο σκληρά και πιο απότομα από ό,τι θα έκανε ο ίδιος ο Χριστός.
5. ΥΠΟΓΡΑΜΜΕΝΗ
Μια συστατική επιστολή πρέπει τέλος να είναι υπογραμμένη. Αν δεν αναφέρεται και μάλιστα δεν υπογράφει ο συντάκτης της, αυτή η επιστολή είναι ελλιπής.
Μ' αυτό θέλω να πω ότι η ζωή μου, ως συστατική επιστολή Χριστού, δεν πρέπει να είναι αποτέλεσμα κοπαδοποίησης, ρομποτισμού και καταπάτησης της προσωπικότητας. Η κάθε επιστολή έχει διαφορετικό γραφικό χαρακτήρα και κάθε άνθρωπος έχει διαφορετική υπογραφή. Ο Παύλος κλείνοντας την Β' Επιστολή προς τους Θεσσαλονικείς, τους γράφει: "ο ασπασμός εγράφη με την χείρα εμού του Παύλου, το οποίον είναι σημείον εν πάση επιστολή^ ούτω γράφω". (Β' Θεσ. 3/γ/17)
Έτσι, λοιπόν, μπορεί το περιεχόμενο των συστατικών μας επιστολών για τον Χριστό, το μήνυμα της ζωής μας προς τους ανθρώπους, να είναι το ίδιο, όμως ο καθένας μας το φανερώνει με διαφορετικό τρόπο, μέσα από την προσωπικότητά του και από τα χαρίσματα που μας έδωσε ο Κύριος.
Παρόμοια, δεν είναι σωστές κάποιες "ψευδοταπεινωτικές" στάσεις και εκφράσεις, όπως --Άσε με εμένα, δεν αξίζω τίποτα, δεν είμαι τίποτα, με αποτέλεσμα ανθρώπους που δεν προσφέρουν τίποτα και δεν φαίνονται πουθενά, από μια λανθασμένη εκτίμηση ταπείνωσης, που οδηγεί σε μια απρόσωπη συμπεριφορά.
Το ίδιο δεν είναι σωστή η επιθυμία μερικών να επιβάλλουν στους άλλους να ενεργούν και να συμπεριφέρονται όπως ακριβώς θα έκαναν εκείνοι.
Και δεν είναι σωστό να μιμούμαστε τους τρόπους που κάποιοι άλλοι χρησιμοποιούν, αν αυτοί δεν ταιριάζουν με τη δική μας προσωπικότητα και το δικό μας χαρακτήρα. Ο στόχος που αποσκοπούμε, ως επιστολές Χριστού, είναι ο ίδιος, ο τρόπος μας όμως μπορεί να είναι διαφορετικός. Απέναντι σ' αυτά θα προτείναμε εκείνο που γράφει ο Παύλος στους Ρωμαίους, προτρέποντας καθένας "να φρονή ώστε να σωφρονή". (12/ιβ/3) Ούτε υπερτίμηση των δυνατοτήτων μας, αλλά ούτε και υποτίμηση της προσωπικότητας και των χαρισμάτων που μας έδωσε ο Κύριος. Διαφορετικά κινδυνεύουμε να μοιάσουμε σ' εκείνον τον δούλο που, από το φόβο του πώς να το χρησιμοποιήσει, έκρυψε το τάλαντό του και δεν το εκμεταλλεύτηκε για τον Κύριο, αντίθετα από τους συνδούλους του που, παρότι γνώριζαν ότι τα πέντε ή τα δύο τάλαντα δεν ήταν δικά τους, άφησαν τον εαυτό τους, την προσωπικότητά τους και τα χαρίσματά τους να εργαστούν για τον Κύριο.
Η συστατική μας επιστολή για τον Χριστό, λοιπόν, δεν πρέπει να είναι απρόσωπη και άβουλη, αλλά να εκδηλώνεται μέσω της διαφορετικής προσωπικότητας και των διαφορετικών χαρισμάτων που πρόσφερε στον καθένα μας ο Κύριος.
***
Είθε η συστατική επιστολή του καθενός μας για τον Χριστό, να γράφεται καθημερινά με έναν τέτοιο τρόπο, ώστε πολλοί άνθρωποι καθώς βλέπουν εμάς, να πουν αυτό που αναφέρεται από τον προφήτη Ζαχαρία, "Θέλομεν υπάγει με σας^ διότι ηκούσαμεν ότι ο Θεός είναι με σας". (Ζαχ. 8/η/23)