Πρέπει να το μάθω αυτό;
Το άρθρο που ακολουθεί περιγράφει την εμπειρία μιας νεαρής κοπέλας που πριν λίγο αποφοίτησε από Λύκειο του εξωτερικού. Κάποια στοιχεία του είναι πολύ διαφορετικά από την ελληνική μας πραγματικότητα --όπως τα εργαστήρια και το σύστημα εκπαίδευσης-- όμως το πρόβλημα της απασχολεί κατά καιρούς πολλούς μαθητές με χριστιανικές αρχές - ελπίζουμε και τους γονείς τους. Μεταφέροντας το άρθρο αυτό από το νεανικό περιοδικό "Youth '86" πιστεύουμε ότι βοηθούμε μαθητές και γονείς. Αν κάποιος ήθελε να μας γράψει σχετικά με το ίδιο ή ανάλογο ζήτημα θα το χαιρόμασταν ιδιαίτερα.
Ήταν η πρώτη μέρα του δεύτερου χρόνου στο Λύκειο. Νέα τάξη. Παλιοί φίλοι αλλά κι ένα μεγάλο πρόβλημα, που ξεκίνησε μόλις μπήκα στο Β' Εργαστήριο της Βιολογίας.
Μη με παρεξηγήσετε. Μου άρεσε η Βιολογία -τουλάχιστον τόσο ώστε να μπορώ να περνώ τις τάξεις μου-, εξάλλου μου άρεσε να γνωρίζω το γιατί και το διότι της φωτοσύνθεσης και της αναπνοής. Το μάθημα μας φέτος θα ήταν μια σειρά με εργαστήρια· με διατροφή δροσοφίλας και ανατομία βατράχων, όπως μας έλεγαν από τον περασμένο χρόνο οι μεγαλύτεροι μαθητές.
Καθώς όμως ξεφύλλιζα το βιβλίο και άκουγα το εισαγωγικό μάθημα, άρχισα να αντιλαμβάνομαι κάτι. Αντίθετα από τις άλλες χρονιές, σ' αυτή την τάξη το μάθημα ήταν οργανωμένο γύρω από ένα κεντρικό θέμα: την εξέλιξη. Θα είχαμε μια στενή γνωριμία με την εξελικτική θεωρία σαν την Αρχή που, όπως πιστεύουν οι περισσότεροι βιολόγοι, συνδέει κάθε τι που γνωρίζουμε για τη ζωή. Και ολόκληρο τη χρονιά θα μελετούσαμε αυτή ακριβώς τη θεωρία για να την καταλάβουμε σε βάθος.
Αν και είχα μια σχετική γνώση για τη θεωρία του Δαρβίνου, ποτέ ως τότε δεν της είχα δώσει σημασία. Είχα μάθει όσα χρειάζονταν για τις εξετάσεις, αλλά δεν πήρα ποτέ σοβαρά όλες τις πληροφορίες που μας έδιναν. Απλά είχα δεχτεί όσα μου είχαν διδάξει οι γονείς και η εκκλησία για την Ειδική δημιουργία του Θεού.
Ωστόσο, πάντα είχα μέσα μου αυτή τη σκιά της αμφιβολίας-αυτή την έμμονη υποψία μήπως υπήρχε και στην εξελικτική θεωρία κάτι αληθινό. Διαφορετικά, σκεπτόμουν, πώς μπορούσαν να τη δέχονται τόσο πολλοί μορφωμένοι άνθρωποι;
Ο καθηγητής είχε φτάσει στο τέλος του εισαγωγικού μαθήματος αλλά το μυαλό μου ταξίδευε μακριά. Αν μέχρι το τέλος του χρόνου είχα φτάσει να δέχομαι την θεωρία που λέει πως η ζωή ξεκίνησε και εξελίχτηκε στην ποικιλία των μορφών της από τύχη; Θα έπρεπε τότε να αναθεωρήσω όλες μου τις αξίες. Ίσως δημιουργούνταν προβλήματα με την οικογένεια μου. Ίσως θα 'πρεπε να φύγω από την εκκλησία μου και θα έχανα και τους φίλους που είχα εκεί... Βέβαια θα μπορούσα να παραιτηθώ από το μάθημα της Βιολογίας και να γραφτώ στη χορωδία του σχολείου...
Τελικά συνέχισα το μάθημα. Αν εγκατέλειπα οι φίλοι μου θα έλεγαν, πως το έκανα επειδή αηδίαζα την ανατομία των βατράχων! Τώρα, κοιτάζοντας πίσω τις εμπειρίες που απέκτησα, μπορώ να πω ότι η Βιολογία ήταν από τα πιο ενδιαφέροντα μαθήματα που είχα στο Λύκειο.
Το πρώτο πράγμα που έλεγε το βιβλίο μας ήταν μια σύντομη ιστορία της εξέλιξης. Η βασική ιδέα, ήταν μια συνεχής κατάσταση αλλαγών και ότι γενικά οι "ανώτερες" και πιο πολύπλοκες μορφές ζωής, το ίδιο ίσχυε και για τον άνθρωπο, αναπτύχθηκαν από απλούστερα όντα χωρίς καμιά υπερφυσική ανάμιξη.
Η ιδέα αυτή υπάρχει τουλάχιστον από τον καιρό του Αριστοτέλη. Άνθρωποι που παρακολουθούσαν φυτά και ζώα γοητεύτηκαν από τις ομοιότητες που υπάρχουν ανάμεσα σε διαφορετικά είδη.
Τον περασμένο αιώνα υποστηρίχτηκε πως αυτές οι μορφές μπορούσαν να έχουν προέλθει η μια από την άλλη. Ωστόσο υπήρχε .ένα πρόβλημα. Κανείς δε γνώριζε με ποιο τρόπο θα μπορούσε να συμβεί η εξέλιξη. Επιτέλους κανείς δεν είχε δει ποτέ από το αυγό ενός πουλιού να βγαίνει ένα άλλο είδος πουλιού.
Ύστερα ήρθε ο Δαρβίνος.Ήταν ο φυσιοδίφης που σύνδεσε την θεωρία της φυσικής επιλογής με την εξέλιξη. Η θεωρία αυτή λέει πως κάθε ζωντανό ον αντιμετωπίζει έναν αγώνα επιβίωσης. Εκείνα τα μέλη από κάποιο είδος -φυτά ή ζώα- που συμβαίνει να είναι καλύτερα εξοπλισμένα επιβιώνουν τελικά. Τα μεγαλύτερα, τα ισχυρότερα και χρωματισμένα έτσι που να μη διακρίνονται από τους εχθρούς τους, θα καταφέρουν να επιβιώσουν φυσιολογικά σε μεγαλύτερο αριθμό από τα άλλα, που στερούνται αυτά τα πλεονεκτήματα.Εκείνα που είναι καλύτερα εξοπλισμένα θα ξεφύγουν τον πρόωρο θάνατο και θα πολλαπλασιαστούν ευκολότερα. Έτσι, με τον καιρό, όλος ο πληθυσμός θα αλλάξει ώστε να μοιάζει μ' αυτά τα "καλύτερα" άτομα.
Το βιβλίο μας παρέθετε ένα σύγχρονο παράδειγμα φυσικής επιλογής. Αφορούσε μια πεταλούδα που ζει στην περιοχή του Μάντσεστερ της Αγγλίας. Στα 1849 το 99% των ατόμων ήταν λευκές, -- ένα καλό καμουφλάρισμα, καθώς αυτές κάθονταν πάνω στην ασημόχρωμη φλούδα των δέντρων της περιοχής. Μόνο 1% των ατόμων αυτού του είδους είχαν μαύρο χρώμα.
Η βιομηχανική επανάσταση με τις καμινάδες των εργοστασίων έδωσε στα δέντρα του Μάντσεστερ ένα μαυριδερό χρώμα. Τώρα πια οι λευκές πεταλούδες δεν μπορούσαν να κρυφτούν ικανοποιητικά. Ως το 1900 το 98% αυτών των εντόμων ήταν πια μαύρες.
Αυτό ακούγεται σαν μια πειστική απόδειξη για τη φυσική επιλογή. Έχει όμως καμιά σχέση με την εξέλιξη;
Μ' ένα τέτοιο υπόβαθρο για την εξέλιξη συνεχίσαμε τα μαθήματα. Τον προηγούμενο χρόνο μαθαίναμε για τη δομή -- πώς δηλαδή είναι σχηματισμένα τα φυτά και τα ζώα. Αυτή τη χρονιά μας δίδασκαν τον τρόπο -- πώς τα διάφορα όργανα και οργανικά συστήματα συνεργάζονται στη διαδικασία της διατήρησης της ζωής. Πρώτα θα μαθαίναμε πώς μια ορισμένη λειτουργία, όπως η πέψη, λειτουργεί στους απλούς μονοκύτταρους οργανισμούς, μετά θα μελετούσαμε την ίδια λειτουργία σε μεγαλύτερες και πιο πολύπλοκες μορφές. Έτσι πέρναγε ο χρόνος. Η φωτοσύνθεση, η αναπνοή, η αναπαραγωγή, ήταν τα αντικείμενα της μελέτης μας. Επίσης η αύξηση, η έκκριση, η κυκλοφορία.
Μελετήσαμε αυτές τις λειτουργίες στην αμοιβάδα, στη φτέρη, στα βρύα, στα ανθοφόρα φυτά, στα ψάρια, τα αμφίβια, τα πτηνά, τα θηλαστικά και στον άνθρωπο. Παρατηρήσαμε τα μονοκύτταρα όντα που η τροφή τους, τα περιττώματά τους και το οξυγόνο εναλλάσσονται μέσω μεμβρανών, με τη διαδικασία της ώσμωσης, και συγκρίναμε τις λειτουργίες αυτές με τους βατράχους, που διαθέτουν στόμα, στομάχι, καρδιά και δέρμα. Είχα γοητευτεί.
Και άρχισα να καταλαβαίνω. Σιγά-σιγά μια ερώτηση άρχισε να σχηματίζεται στο νου μου: Από πού προέρχονται αυτές οι περίπλοκες κατασκευές που επιτελούν όλες αυτές τις πολύπλοκες χημικές αντιδράσεις; Μπορούσα να δω πως ένα ψάρι με βράγχια, ακόμα και στοιχειώδη βράγχια, ήταν σε θέση να προσλαμβάνει περισσότερο οξυγόνο από ένα ψάρι που ήταν υποχρεωμένο να προσλαμβάνει οξυγόνο μέσω του δέρματος του. Πώς όμως αυτά τα στοιχειώδη βράγχια ήρθαν στην ύπαρξη;
Χρειάζεται πίστη για να δεχτούμε τη θεωρία της εξέλιξης,
όπως χρειάζεται πίστη για να πιστέψουμε στην Ειδική δημιουργία.
Όλοι εκείνοι οι μορφωμένοι άνθρωποι που δέχονται την εξέλιξη,
δεν το κάνουν επειδή, τάχα, υποστηρίζεται από αποδείξεις,
μα επειδή είναι η μόνη εναλλακτική υπόθεση που μας μένει
αν αρνηθούμε να υπολογίζουμε τον Θεό!
Στην περίπτωση του Μάντσεστερ μαύρες καν άσπρες πεταλούδες υπήρχαν από πάντοτε. Δεν αναπτύχθηκε κανένα νέο είδος ούτε νέα χαρακτηριστικά. Μόνο η αναλογία άλλαξε. Αλλά πού αρχίζει ένα νέο χαρακτηριστικό, χρώμα, όργανο ή οργανικό σύστημα; Αυτή είναι μια απορία που ο Δαρβίνος δε μπόρεσε να απάντηση ούτε στον εαυτό του.
Καθώς οι επιστήμες της Γενετικής και Κληρονομικότητας αναπτύχθηκαν, οι επιστήμονες οπαδοί του Δαρβίνου υποστήριξαν πως οι μεταλλάξεις ήταν υπεύθυνες για νέες κατασκευές, ακόμη και για. τη συμπεριφορά ενός είδους. Αλλά, όπως μας έμαθαν, οι μεταλλάξεις είναι λάθος στο γενετικό κώδικα κάποιου φυτού ή ζώου. Η πληροφορία στο απλό κύτταρο, που τελικά αναπτύσσεται στο κανονικό φυτό ή ζώο, διαστρέφεται με αποτέλεσμα τη μετάλλαξη. Το βιβλίο μας πρόσθετε πως οι μεταλλάξεις δε συμβαίνουν συχνά και όταν υπάρξουν, το λάθος είναι σχεδόν πάντα προς το χειρότερο. Η πιθανότητα για μια μοναδική μετάλλαξη που θα βοηθούσε ένα ον να επιβιώσει είναι ελάχιστη.
Και όμως, οι μεταλλάξεις ήταν η μόνη υπόθεση που είχε να προτείνει το βιβλίο μας για την αρχή κάθε νέου χαρακτηριστικού σ' ένα είδος.
Για να πιστέψει κανείς στην εξέλιξη, λοιπόν, πρέπει να πιστέψει ότι σε μια χρονική περίοδο, η μεγάλη ποικιλία και περιπλοκότητα της ζωής ξεκίνησε από μια πελώρια δεξαμενή αφάνταστου αριθμού λαθών.
Εδώ ακριβώς κατάλαβα! Αυτό με έπεισε. Μου έδειξε ότι χρειάζεται πίστη για να δεχτούμε τη θεωρία της Εξέλιξης, όπως χρειάζεται πίστη για να πιστέψουμε στην Ειδική δημιουργία. Και ότι όλοι εκείνοι οι μορφωμένοι άνθρωποι δεν δέχονται την εξέλιξη επειδή υποστηρίζεται από αποδείξεις. Η εξέλιξη έγινε λαοφιλής επειδή είναι η, μόνη εναλλακτική υπόθεση που μας μένει αν αρνηθούμε να υπολογίζουμε τον Θεό!\
Δεν απαιτώ ότι οι ενδείξεις που έπεισαν εμένα θα πείσουν τον καθένα. Δεν φτάνουν πολλά άρθρα για να εξετάσουν μια-μια τις διάφορες θέσεις και υποθέσεις μιας τόσο πολύπλοκης ιδέας όπως η εξέλιξη.
Αν όμως σου διδάσκουν εξέλιξη στο σχολείο, δεν υπάρχει λόγος να τρομάζεις. Δέξου την πρόκληση, μελέτησε βαθιά τα διάφορα πληροφοριακά βιβλία που έχουν εκδοθεί από πολλούς σύγχρονους επιστήμονες που απορρίπτουν το δαρβινισμό.
Αν πράγματι σ' ενδιαφέρει η αλήθεια, δεν υπάρχει τίποτα στην εξελικτική θεωρία που θα μπορούσε να σε πείσει για τις θέσεις της. Ακολουθώντας τη Βιβλική προτροπή, θα γίνεις ικανός "Να δοκιμάζεις τα πάντα, να κατέχεις το καλό και ν' απέχεις από κάθε είδους κακό".
