Πίνακας περιεχομένων παρόντος τεύχους

Δικαιώματα και ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ

Πολύς λόγος γίνεται για τα περίφημα «Ανθρώπινα Δικαιώματα» –και τα εν γένει "ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ", παραβλέποντας ότι οι άνθρωποι έχουν και ΚΑΘΗΚΟΝΤΑ ή ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ. Αυτό καταλήγει στην παγίδα η διεκδίκηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, να καταλήγει πολλές φορές σε στέρησή τους, κι αυτό σε διεθνές επίπεδο.

Σύμφωνα με δηλώσεις του συγγραφέα Στ. Φοντάνα που διαβάσαμε προ καιρού,[*] «είναι ανάγκη να περάσουμε από την εποχή των δικαιωμάτων σε ένα νέο ιστορικό σταθμό, όπου θα λαβαίνουμε υπόψη τα καθήκοντα». «Γιατί άραγε πολλοί άνθρωποι στερούνται τα πιο στοιχειώδη δικαιώματα τους; Δεν συμβαίνει επειδή κάποιοι άνθρωποι τρέχουν τόσο πολύ στη διεκδίκηση των δικαιωμάτων, ώστε κάθε τους επιθυμία την ονομάζουν δικαίωμα;»

Ο ίδιος εξηγεί: «Το θέμα δεν είναι να αρνηθούμε τα δικαιώματα. Απεναντίας είναι ανάγκη να καταλάβουμε ότι χωρίς καθήκοντα, τα δικαιώματα βιδώνονται πάνω στον εαυτό τους και το ένα δικαίωμα εξουδετερώνει το άλλο. Η Βαβέλ των δικαιωμάτων μετατρέπεται στο μοναδικό δικαίωμα του πιο ισχυρού. Για να είναι αληθινά [τα] δικαιώματα, πρέπει να δεχτούμε ότι προτεραιότητα πάνω στα δικαιώματα έχουν τα καθήκοντα». «Το καθήκον είναι: Να είμαι στη διάθεση του άλλου, ενώ το δικαίωμα είναι: Να έχω στη διάθεση μου. Γι’ αυτό, το καθήκον δεν προέρχεται από μας, αλλά έρχεται από αλλού».

Όταν ενδιαφέρομαι ΜΟΝΟ για τα δικαιώματά ΜΟΥ, τις περισσότερες φορές τουλάχιστον δεν ενδιαφέρομαι για τα δικαιώματά ΣΟΥ. Αυτό στη χώρα μας το βλέπουμε έντονα στις διάφορες απεργίες. Όταν π.χ. απεργούν οι γιατροί, ενδιαφέρονται για ΤΑ ΔΙΚΑ ΤΟΥΣ δικαιώματα, παραβλέποντας τα δικαιώματα ΤΩΝ ΑΣΘΕΝΩΝ. Αν όμως δεν υπήρχαν ασθενείς, οι γιατροί θα ήταν άχρηστοι στην κοινωνία. Και βέβαια αυτό ισχύει με όλα τα επαγγέλματα και θεσμούς.

Επειδή πάντα υπάρχει τόπος για διεκδίκηση πραγματικών ή και φανταστικών δικαιωμάτων, οι άνθρωποι της πολιτικής εκμεταλλεύονται συστηματικά αυτή την αδυναμία των λαών για να τους κάνουν υποχείρια. Όταν κάποιος κατορθώσει να παρασύρει το πλήθος μαζί του δήθεν για τη διεκδίκησή τους –και αφού τους χρησιμοποιήσει ως σκάλα για να αναρριχηθεί ο ίδιος στην εξουσία– στη συνέχεια λησμονεί τα λόγια και τα συνθήματα και, εν τέλει, μετατρέπεται ο ίδιος σε νέο δυνάστη και εκμεταλλευτή ευκαιριών για να εξαφανίσει κέρδη γι’ αυτόν και το στενό περιβάλλον του.

Ενώ υπάρχουν πολλές Διακηρύξεις Δικαιωμάτων, κανείς δεν έκδωσε ποτέ μια Διακήρυξη Καθηκόντων! Ακόμη και όταν κάποιοι θεσπίζουν π.χ. κάποια "επαγγελματική δεοντολογία", γρήγορα βρίσκονται τρόποι για την καταστρατήγησή της, μάλιστα από τους ίδιους τους εμπνευστές της.

Και ο Φοντάνα καταλήγει: «Πρέπει να αποφασίσουμε κατά πόσο είμαστε κύριοι του εαυτού μας και της ύπαρξης, ή μήπως η ύπαρξη μας έχει δοθεί ως καθήκον. Η σύγχρονη σκέψη ισχυρίζεται το πρώτο, γι’ αυτό απολυτοποιεί τα δικαιώματα. Εγώ υποστηρίζω το δεύτερο, γι’ αυτό ξεκινώ από τα καθήκοντα, δηλ. από μια κλήση, ένα καθήκον που λαβαίνουμε [=από τον Θεό]».

__________
[*] «Ενοριακές Καμπάνες Σύρου», 14-1-2007 

 

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ ΣΤΟΝ ΠΙΝΑΚΑ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΩΝ ΤΟΥ ΤΕΥΧΟΥΣ