Πίνακας περιεχομένων παρόντος τεύχους
Κρεβάτια και κλίνες
Με αφορμή επιστολή αναγνώστη που δημοσιεύεται στη σελίδα της Αλληλογραφίας του παρόντος τεύχους (σελ. 7), και λόγω του γενικότερου ενδιαφέροντος του ερωτήματος, κρίθηκε σκόπιμο να απαντήσουμε όχι σύντομα και πρόχειρα αλλά με τη μελέτη που ακολουθεί.
Πολλά έθιμα και πρακτικές έχουν αλλάξει εντελώς από τα χρόνια της Βίβλου ως τη δική μας εποχή, γεγονός που δυσκολεύει σημαντικά την κατανόηση κάποιων σκηνών και ενοιών που συναντούμε στα ιερά κείμενα.
Κανείς σήμερα στο δυτικό κόσμο δε μπορεί να φανταστεί ότι θα μπορούσε να φάει μισοξαπλωμένος ή ανακαθισμένος στο πάτωμα, πάνω σε ένα υπόστρωμα, χωρίς καρέκλες, τραπέζια και μαχαιροπήρουνα. Αλλά τι σχέση έχει αυτό με τον τίτλο της παρούσας μελέτης που αναφέρεται σε «Κρεβάτια και Κλίνες»;
Κλίνες–Κρεβάτια
Κρεβάτια/έπιπλα με την έννοια που τα χρησιμοποιούμε σήμερα έχουν διασωθεί ήδη από τις πυραμίδες της Αιγύπτου και σε ανάγλυφα ή παραστάσεις από άλλους λαούς (Φωτ. 1 & 2). Ομως τέτοια διέθεταν μόνο τα ανάκτορα και τα σπίτια των πλουσίων (πρβλ. τις κλίνες του Ωγ - Δευτ. 3/γ/11 και του Σολομώντα – Άσμα 3/γ/10).
Αντίθετα, στα φτωχά σπίτια οι κλίνες δεν ήταν παρά στρωσίδια από υφάσματα, δέρματα ή ακόμη ξερά φύλλα και άχυρο, που οι άνθρωποι χρησιμοποιούσαν ως υποστρώματα για να ξαπλώνουν. (Φωτ. 3). Όλα εξαρτιώνταν από την οικονομική κατάσταση και τη σταθερότητα ή προσωρινότητα του χώρου στον οποίο κατοικούσαν (οικία, σκηνή, ύπαιθρος, στρατοπεύδευση κ.ο.κ.).
3. Παραλυτικός μεταφερόμενος σε κλίνη
(Λουκ. 5/ε/18,24)Οι Εβραίοι, όντας νομαδικός ποιμενικός λαός, ήταν αναγκασμένοι να μετακινούνται με τα κοπάδια τους, οπότε η ύπαρξη κρεβατιών/επίπλων μάλλον αδύνατη ήταν και οπωσδήποτε μεγάλη πολυτέλεια. Εξάλλου ήταν αδύνατο στους Εβραίους να μεταφέρουν επί 40 χρόνια στην έρημο κρεβάτια/έπιπλα.
Η λέξη «κλίνη» στα ελληνικά της Καινής Διαθήκης αναφέρεται στον τόπο και το μέσο πάνω στο οποίο «κλίνουμε» ή «ανακλινώμεθα» ή «ανακείμεθα», δηλαδή ξαπλώνουμε για να κοιμηθούμε ή να ξεκουραστούμε. Λέξεις όπως κλινίδιον, κοίτη, και κράββατος, χρησιμοποιούνται εναλλακτικά για να δηλώσουν το ίδιο πράγμα.
Αλλά η κλίνη είχε και μια άλλη σημασία που θα δούμε ευθύς αμέσως..
Κλίνες–Τραπέζια
Στα βιβλικά χρόνια οι περισσότεροι λαοί γύρω από τη Μεσόγειο συνήθιζαν να τρώνε μισοξαπλωμένοι, οι μεν πλούσιοι επάνω σε ντιβάνια ή ανάκλιντρα με πλάτη, όπου μπορούσε κάποιος να στηριχτεί. Οι φτωχοί έτρωγαν καθισμένοι ή ξαπλωμένοι στο έδαφος, σε απλά στρωσίδια. Σχηματισμοί από τρεις κλίνες τοποθετημένες σε σχήμα "Π", γύρω από τις οποίες «έκλιναν» (ξάπλωναν) οι συνδαιτυμόνες στα γεύματα, λέγονταν τρικλίνια. (Φωτ. 4).
Έτσι εξηγείται γιατί στο αρχαίο κείμενο της Καινής Διαθήκης συναντούμε τις λέξεις «κλισία» (συγκέντρωση για φαγητό, και «κατακλίνω» («κατακλίνατε αυτούς κλισίας ωσεί ανά πεντήκοντα»=βάλτε τους να ξαπλώσουν/καθίσουν ανά πενήντα – στο χορτασμό των πεντακισχιλίων (Λουκ. 9/θ/14), «πρωτοκλισία» («πρωτοκλισία εν τοις δείπνοις»=η πρώτη θέση γύρω από το στρωμένο φαγητό – Ματθ. 15/ιε/20), «Αρχιτρίκλινος» ήταν ο υπεύθυνος για την υπηρεσία των τρικλινίων (Ιωάν. 2/β/9) κ.ο.κ.
Οι σύγχρονες μεταφράσεις
Εξαιτίας της αλλαγής των εθίμων οι σύγχρονοι μεταφραστές αδυνατούν να αποδώσουν κυριολεκτικά τις σχετικές φράσεις και τις αλλάσσουν με το ρήμα «καθίζω» ή με περιφραστικές εκφράσεις (π.χ. «καθήσας πάλιν» ή, πιο σωστά, «πήρε πάλι τη θέση του στο τραπέζι»), αλλά στην πραγματικότητα, στις περισσότερες περιπτώσεις, ούτε καθίσματα υπήρχαν ούτε τραπέζια, επειδή, όπως προειπώθηκε, οι άνθρωποι έτρωγαν ξαπλωμένοι ή ανακαθισμένοι γύρω από το φαγητό που ήταν στρωμένο στο πάτωμα ή κάποιο χαμηλό είδος σοφρά.
Ο «Μυστικός Δείπνος»
Παραστάσεις και εικονογραφήσεις του Τελευταίου ή Μυστικού Δείπνου του Χριστού γύρω από τραπέζι, (όπως π.χ. η γνωστή του Ντα Βίντσι) καμία σχέση δεν έχουν με την πραγματική σκηνή στο ανώγειο της Ιερουσαλήμ (Ιωάν. 13/ιγ/12), για το οποίο διαβάζουμε ότι ο Ιησούς, μετά το νίψιμο των ποδιών, «έλαβεν τα ιμάτια αυτού και ανέπεσεν πάλιν» (Ιωάν. 13/ιγ/12).
5. Λάθος αναπαράσταση του Μυστικού Δείπνου.
πιο κοντά στα δεδομένα της εποχής.
Βαπτισμοί κλινών
Σε σχέση τώρα με προηγούμενο άρθρο και ερώτηση αναγνώστη (Σελ. 7 & 9), αναφορικά με το «βάπτισμα των κλινών» (Μάρκ. 7/ζ/3-4) –παραβλέποντας ότι η λέξη δεν υπάρχει παρά μόνο σε ελάχιστα αρχαία χειρόγραφα– νομίζουμε πως έχει γίνει κατανοητό από τα παραπάνω ότι δεν πρόκειται για έπιπλα/κρεβάτια αλλά για κλίνες με τις σημασίες που εξηγήσαμε. Ήταν δηλαδή είτε (1) στρωσίδια που χρησιμοποιούσαν για να ξαπλώσουν και τα οποία βεβαίως μπορούσαν να πλένονται εμβαπτιζόμενα στο νερό (βλ. Λευ. κεφ. 15/ιε), όπως κάνουμε κι εμείς σήμερα, είτε (2) καταχρηστικώς, χαμηλά τραπεζάκια (σοφράδες) πάνω στα οποία ακουμπούσαν το φαγητό τους.
Και στις δύο αυτές περιπτώσεις, οι βαπτισμοί των «κλινών» για τον καθαρισμό τους δεν είναι ούτε αφύσικοι ούτε αδύνατοι αλλά μάλλον η πλέον ενδεικνυόμενη διαδικασία. |
