Είναι Κυριακή πρωί στο Agbor, ένα μακρινό χωριό στη νοτιοδυτική Νιγηρία, όπου τα κοτόπουλα τσιμπολογάνε στους δρόμους και τα ποδήλατα είναι περισσότερα από τ' αυτοκίνητα. Όλο το πρωί γυναίκες ντυμένες με λαμπρά χρωματιστά φορέματα, κρατώντας παιδιά με μεγάλα μάτια στα χέρια, άνδρες με άσπρα κυριακάτικα πουκάμισα και σκούρα παντελόνια συρρέουν σαν ποτάμι στις εκκλησίες.

Υπάρχουν περισσότερες από 20 σ' ένα τετραγωνικό χιλιόμετρο. Μερικές είναι σαφώς Ρωμαιοκαθολικές, Αγγλικανικές και Ευαγγελικές - καρπός του έργου ιεραποστόλων από τη Δύση. Όμως οι περισσότερες έχουν ξεκάθαρα αφρικανική προέλευση, όπως η Ουράνια Εκκλησία του Χριστού, η Θαυματουργική Αποστολική Εκκλησία και η Εκκλησία των Νικητών. Το ίδιο συμβαίνει σε όλη την Αφρικανική ήπειρο, όπου ο χριστιανισμός είναι μια εμπειρία που διαρκεί επί 24 ώρες όλες τις ημέρες της εβδομάδας. Στους φθαρμένους ασφαλτοστρωμένους δρόμους οι επιφάνειες των φορτηγών αυτοκινήτων και λεωφορείων φέρουν χριστιανικά συνθήματα όπως "ΣΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ", "ΜΕΙΝΕ ΜΑΖΙ ΜΟΥ" και "Ο ΘΕΟΣ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΟΣ". Μέσα στις αγορές των πόλεων η ρυθμική ποπ μουσική μεταφέρει ένα χαρούμενο χριστιανικό μήνυμα σε γλώσσες όπως η ίμπο, η τούι ή η σουαχίλι. Ακόμη και οι επιγραφές των καταστημάτων δίνουν μαρτυρία όπως: ΚΟΥΡΕΙΟ "ΑΣ ΓΙΝΕΙ ΤΟ ΘΕΛΗΜΑ ΣΟΥ", ΠΛΥΝΤΗΡΙΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ "Ο ΚΥΡΙΟΣ ΕΙΝΑΙ ΦΩΣ ΜΟΥ" και ΣΥΝΕΡΓΕΙΟ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ "ΕΜΠΙΣΤΕΥΣΟΥ ΣΤΟΝ ΘΕΟ, ΕΙΔΙΚΟΤΗΤΑ ΜΑΣ ΟΙ MERCEDES BENZ".

Ο ΠΡΩΤΟΣ ΜΑΥΡΟΣ ΠΑΠΑΣ;

Αυτή είναι η καρδιά της σύγχρονης Αφρικής. Και νότια από τη Σαχάρα, τουλάχιστον, αυτή η καρδιά είναι περήφανα χριστιανική. Ο Πάπας Ιωάννης Παύλος ο Β' έχει επισκεφθεί την Αφρική δέκα φορές περισσότερο από κάθε άλλη ήπειρο έξω από την Ευρώπη - και δικαιολογημένα. Εδώ ανάμεσα στους Ashanti και τους Baganda και τις χιλιάδες άλλες φυλές που νέμονται τη δεύτερη σε μέγεθος ήπειρο, ο χριστιανισμός εξαπλώνεται ταχύτερα από κάθε άλλη φορά ή άλλο τόπο στα τελευταία 2.000 χρόνια. Ανάμεσα στους πιο διάσημους Αφρικανούς χριστιανούς είναι ένας από τη φυλή Ίμπο στη Νιγηρία, ο Καρδινάλιος Francis Arinze, ένας αξιωματούχος στο Βατικανό που τώρα θεωρείται ως ο επικρατέστερος υποψήφιος για να γίνει ο πρώτος μαύρος πάπας.

Στα 1900, στην αρχή αυτού που οι Αμερικανοί Διαμαρτυρόμενοι ονόμασαν ως "ο Χριστιανικός Αιώνας", 80% των χριστιανών ήταν είτε Ευρωπαίοι είτε Βορειοαμερικανοί. Σήμερα το 60% είναι πολίτες του "Κόσμου των 2/3" - Αφρική, Ασία και Λατινική Αμερική. "Το κέντρο του χριστιανισμού μετατοπίστηκε νοτιότερα", λέει ο Andrew Walls, ειδικός στην ιστορία των χριστιανικών ιεραποστολών, στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου, στη Σκωτία. "Τα γεγονότα που διαμορφώνουν τον χριστιανισμό του 21ου αιώνα συμβαίνουν στην Αφρική και την Ασία". Η ίδια η Ευρώπη είναι τώρα μια μετα-Χριστιανική κοινωνία όπου η θρησκεία υπάρχει βασικά μόνο στα χαρτιά. Στη Σκωτία λιγότεροι από το 10% των χριστιανών πηγαίνουν τακτικά στις εκκλησίες, όμως στις Φιλιππίνες το ποσοστό είναι 70%. Μόνο στη Νιγηρία υπάρχουν επτά φορές περισσότεροι Αγγλικανοί/Επισκοπελιανοί από όσοι σε όλες τις ΗΠΑ. Στην Κορέα υπάρχουν τώρα τετραπλάσιοι Πρεσβυτεριανοί από την Αμερική.

Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΥ ΑΛΛΑΖΕΙ

Αλλά η παλίρροια των μη-Δυτικών χριστιανών δεν αλλάζει μόνο το χάρτη του χριστιανικού κόσμου^ επίσης αλλάζουν και τα ρεύματα επιρροής μέσα στους κόσμους των Ρωμαιοκαθολικών και Διαμαρτυρόμενων. Πριν ένα μήνα οι προεδρεύοντες επίσκοποι της παγκόσμιας Αγγλικανικής Κοινωνίας συναντήθηκαν στη Β. Καρολίνα εν μέσω ενός ρήγματος ανάμεσα στις ορθολογιστικές εκκλησίες της δύσης και τις εκρηκτικά εξαπλούμενες πιο συντηρητικές εκκλησίες της Αφρικής και της Ασίας. Στις 21 Φεβρουαρίου ο πάπας διεύρυνε το Κολέγιο των Καρδιναλίων στον αριθμό ρεκόρ των 184. Από τους 135 που έχουν δικαίωμα να εκλέξουν τον επόμενο πάπα, το 41% προέρχονται από μη-Δυτικές χώρες. Και καθώς ο χριστιανισμός γίνεται περισσότερο παγκόσμια θρησκεία, θεολόγοι από την Ινδία και άλλα σημεία της Ασίας αναπτύσσουν νέες και συχνά αμφισβητήσιμες ερμηνείες της πίστης, που βασίζονται στις επαφές τους με τις ινδουιστικές και βουδιστικές παραδόσεις.

Η ανάδυση του μη-Δυτικού χριστιανισμού έχει πολλούς συγκλίνοντες λόγους. Στη Λατινική Αμερική, η πίστη που έφτασε εκεί το 16ο αιώνα μαζί με τους κονκισταδόρους [τους Ισπανούς κατακτητές], τώρα εξαπλώνεται κατά ένα μέρος επειδή αυξάνεται ο πληθυσμός. Στην Ινδία η αύξηση συμβαίνει κυρίως μεταξύ των περιφρονημένων, που βρίσκουν στο χριστιανισμό την ελπίδα και αξιοπρέπεια που τους αρνείται το αυστηρό σύστημα των καστών. Στην Κίνα ο χριστιανισμός απαντά σε υπαρξιακά προβλήματα που ο Μαρξισμός απέτυχε ν' απαντήσει. Όμως, οπουδήποτε εξαπλώνεται ο χριστιανισμός, αντιμετωπίζεται επίσης ως η θρησκεία της επιτυχημένης Δύσης - ένας πνευματικός τρόπος ζωής που είναι συμβατός με την ανώτερη εκπαίδευση, την τεχνολογία και την παγκοσμιοποίηση. Οι Αμερικανοί ιεραπόστολοι ποτέ δεν ήταν τόσο δραστήριοι στον αναπτυσσόμενο κόσμο, προσφέροντας στους φτωχούς υγεία και εκπαίδευση και πλησιάζοντας μέσω της τηλεόρασης τα πιο ταπεινά σπίτια με το μήνυμα των θαυμάτων και της σωτηρίας.

Σαν αποτέλεσμα, για πρώτη φορά στην ιστορία του, ο χριστιανισμός έχει γίνει η θρησκεία κυρίως των φτωχών, των περιθωριακών, των αδύναμων και, σε μερικά σημεία της Ασίας και της Μέσης Ανατολής, των καταπιεσμένων. "Ο χριστιανισμός δεν είναι πια η θρησκεία των λευκών", λέει ο Larry Eskridge του Ινστιτούτου για τη Μελέτη των Αμερικανών Ευαγγελικών στο Κολέγιο Wheaton του Illinois. "Τώρα τον διεκδικούν άλλοι".

ΕΙΣΑΓΟΜΕΝΟΙ ΙΕΡΕΙΣ

Οι χριστιανοί στη Δύση ήδη αντιμετωπίζουν τ' αποτελέσματα αυτής της μαζικής δημογραφικής μετατόπισης. Χώρες που άλλοτε θεωρούνταν πατρίδες των χριστιανών, έχουν γίνει ο ιεραποστολικός αγρός της νέας χιλιετίας. Ευαγγελιστές από τη Λατινική Αμερική και την Αφρική διοργανώνουν τώρα ευαγγελιστικές εκστρατείες σε πόλεις όπως το Λονδίνο και το Βερολίνο. Τα αποτελέσματα στο Ρωμαιοκαθολικισμό είναι ιδιαίτερα προφανή. Ένας στους έξι ιερείς που υπηρετούν στις Ρωμαιοκαθολικές ενορίες της Αμερικής, έχει έρθει από το εξωτερικό και στα ιεροσπουδαστήρια, ανάμεσα στους σπουδαστές που έχουν γεννηθεί στην Αμερική, μια μεγάλη αναλογία έχει ασιατική προέλευση. Στα σεμινάρια της Ρώμης οι σπουδαστές από χώρες που ήταν πρώην ιεραποστολικοί αγροί, είναι ισάριθμοι μ' εκείνους από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική. Οι ΗΠΑ ήταν άλλοτε η μεγαλύτερη πηγή νέων στις τάξεις των Ιησουιτών. Σήμερα τη θέση αυτή έχει πάρει η Ινδία.

Όμως για εκατομμύρια χριστιανών στην Αφρική και την Ασία λέξεις όπως "Διαμαρτυρόμενος" ή "Ρωμαιοκαθολικός" έχουν ελάχιστη ή καθόλου σημασία ταυτότητας. Σύμφωνα με τον David B. Barrett, συνεργάτη συγγραφέα της Παγκόσμιας Χριστιανικής Εγκυκλοπαίδειας, υπάρχουν τώρα 33.800 διαφορετικά χριστιανικά δόγματα. "Και τα ταχύτερα αυξανόμενα είναι τα ανεξάρτητα, που δεν έχουν δεσμούς με τον ιστορικό χριστιανισμό", λέει. Μόνο στην Αφρική, η κατάρρευση της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας πριν από μισό αιώνα είδε την καταπληκτική αύξηση ιθαγενών χριστιανικών αιρέσεων που εμπνεύστηκαν από προσωπικές προφητείες και οράσεις. Σε όλη τη Νιγηρία υπάρχουν χιλιάδες "λευκοντυμένων" συναθροίσεων όπως εκείνες της Ουράνιας Εκκλησίας του Χριστού - ένα όνομα που ο ιδρυτής της, ο Samuel Bibewu Oshoffa είδε γραμμένο στον ουρανό το 1947. Στην όραση αυτή ο Θεός είπε στον Oshoffa τι ρούχα πρέπει να φορούν οι αληθινοί πιστοί και γιατί πρέπει να είναι ξυπόλυτοι στη διάρκεια των τελετών - όπως διατάχθηκε να κάνει ο Μωυσής όταν πλησίασε την φλεγόμενη βάτο.

Όπως στο παρελθόν, οι σημερινοί χριστιανοί τείνουν να επιλέγουν από τη Βίβλο οτιδήποτε ταιριάζει με τις ανάγκες τους - και να αγνοούν ό,τι δεν ταιριάζει με τις θρησκευτικές παραδόσεις της πατρίδας τους. Οι Κινέζοι που η παράδοσή τους έχει ως υπόβαθρο τον Κομφούκιο, δεν έχουν την έννοια της προσωπικής αμαρτίας - πολύ περισσότερο δεν έχουν την ιδέα του προπατορικού αμαρτήματος. Όμως έχουν πολύ ζωντανή αίσθηση των "ζωντανών προγόνων" και την υποχρέωση να τους τιμούν. Την κινέζικη πρωτοχρονιά, λέει ο Ρωμαιοκαθολικός επίσκοπος Chen Shih-kwang της Taichung, στην Ταϊβάν, "κάνουμε τη λειτουργία, ύστερα τιμούμε τους προγόνους" - μια αντίληψη εντελώς ξένη στο δυτικό χριστιανισμό. Στην Ινδία, όπου η αμαρτία ταυτίζεται με το κακό κάρμα στην παρούσα και παλαιότερες ζωές, πολλοί νεοκατήχητοι ερμηνεύουν ότι ο σταυρός σημαίνει πως η αυτοθυσία του Ιησού αφαιρεί τις δικές τους καρμικές ατέλειες, απελευθερώνοντας με τον τρόπο αυτό τις ψυχές τους από μελλοντικές αναγεννήσεις.

ΝΕΟΣ "ΚΩΔΙΚΑΣ ΗΘΙΚΗΣ"

Σε ορισμένα μέρη της Αφρικής, όπου η αστυφιλία έχει αποδιοργανώσει την παλιά ηθική της φυλής, πολλοί νέοι χριστιανοί την έχουν αντικαταστήσει με τον αυστηρό "κώδικα καθαρότητας" που διέπει την προσωπική συμπεριφορά που βρίσκουν στο βιβλίο του Λευιτικού. Από το άλλο άκρο, στην επίσημα Ρωμαιοκαθολική Βραζιλία, πολλοί συμβιβάζουν τις παλιές θεότητες των φυλών τους, που έφεραν από την Αφρική μέσω του δουλεμπορίου πριν από τέσσερις αιώνες - αν και τους έχουν δώσει διαφορετικά ονόματα. Έτσι στην Bahia μπορούν να τιμούν το πρωί τον άγιο Γεώργιο που σκότωσε το δράκο, και το βράδυ να τιμούν τον ίδιο ως προστάτη του κυνηγιού με τη μορφή του Oxosi, μιας πνευματιστικής αφρικανικής θεότητας. "Δεν νομίζω ότι υπήρξε περισσότερο δραματική στιγμή στην προσπάθεια προσδιορισμού του Χριστού από τον τέταρτο μ.Χ. αιώνα, όταν η Σύνοδος της Νίκαιας συγκροτήθηκε για ν' αποφασίσει τι ήταν ορθόδοξο και τι όχι", λέει ο Martin Palmer, διευθυντής του Διεθνούς Γραφείου Συμβούλων για τη Θρησκεία, Εκπαίδευση και Πολιτισμό (International Consultancy on Religion, Education and Culture), στο Μάντσεστερ της Αγγλίας.

Από την αρχή ο χριστιανισμός ήταν μια αποδημητική θρησκεία, που επιδίωκε να εμφυτεύσει το Ευαγγέλιο στο κέντρο των ποικίλων πολιτισμών στους οποίους μπορούσαν να διεισδύσουν οι ιεραπόστολοι. Σ' αυτή τη διαδικασία, το Ευαγγέλιο όχι μόνο μεταφυτεύθηκε αλλά επίσης ερμηνεύθηκε ξανά και ξανά. Όμως στις μορφές που αναπτύχθηκε (ειδικότερα στο Ρωμαιοκαθολικισμό), ο δυτικός χριστιανισμός υπογράμμισε επίσης τη σπουδαιότητα της διατήρησης της δογματικής ορθοδοξίας. Τώρα που ο χριστιανισμός γίνεται μια αληθινά παγκόσμια θρησκεία, το πρόβλημα είναι πώς ν' αποφασίσεις ποια στοιχεία δυτικής σκέψης και πολιτισμού είναι βασικά για την πίστη.

Μόλις το προηγούμενο Φθινόπωρο το Βατικανό έκδωσε ένα πολύ προβληματικό έγγραφο σε μια προσπάθεια να χαλιναγωγήσει εκείνο που ο πάπας θεωρεί συμβιβαστικές τάσεις ανάμεσα σε μερικούς επισκόπους και θεολόγους της Ασίας απέναντι στις άλλες θρησκείες του κόσμου. Στην εγκύκλιο "Dominus Iesus" η Σύνοδος για το Δόγμα της Πίστης τόνισε ξανά τη μοναδικότητα της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας ως την οδό που έχει το προνόμιο να οδηγεί στη σωτηρία. Όμως το κύριο ενδιαφέρον, αυτού του με έκταση 9.000 λέξεων εγγράφου, ήταν ο φόβος του Βατικανού για το συγκριτισμό ή ανάμειξη των θρησκειών- ανάμεσα στους Ρωμαιοκαθολικούς ιεραπόστολους που επηρεάστηκαν από τις ασιατικές θρησκευτικές αξίες. Δεν είναι όλες οι θρησκείες ίσες, επιμένει η Σύνοδος: "Οι Ρωμαιοκαθολικοί πρέπει να είναι αφοσιωμένοι στην διακήρυξη της αναγκαιότητας μεταστροφής στον Ιησού Χριστό".

Η εγκύκλιος "Dominus Iesus" δέχτηκε αμέσως κριτική -ακόμη και στη Ρώμη- από λόγιους που ασχολούνται με την ιεραποστολή, που έχουν εργαστεί πολύ καιρό για να βρουν έναν τρόπο για να παρουσιάζουν τον Χριστό με όρους κατανοητούς στους Ινδουιστές και Βουδιστές. "Η Εκκλησία δεν μπορεί να παραβλέπει πώς το Πνεύμα του Θεού εργάζεται σε άλλους λαούς, σε όλους τους πολιτισμούς και θρησκείες", επέμεινε ο π. George Karakunnel του Ποντιφίκιου Πανεπιστημίου στην Aluva της Ινδίας.

ΙΗΣΟΥΣ ΣΕ ΙΝΔΟΥΙΣΤΙΚΟ ΣΤΙΛ

Αντί ν' απαιτείται από τους Ινδούς προσήλυτους να δέχονται τον Ιησού όπως τον καταλαβαίνουν οι δυτικοί, μερικοί ιεραπόστολοι σήμερα προσφέρουν έναν Χριστό που ταιριάζει με τις θρησκευτικές παραδοσιακές αξίες των ιθαγενών. Έτσι, σε πολλές εκκλησίες της Ινδίας, όπως και σε διάφορα χριστιανικά ashrams, οι ιερείς έχουν αποδεχτεί το ντύσιμο και το τυπικό της ινδουιστικής πλειοψηφίας. Η λειτουργία μπορεί ν' αρχίζει εκφωνώντας το "Om", τον ιερό ήχο από τις Βέδες, και κατά τη θεία κοινωνία οι ιερείς μερικές φορές μοιράζουν παραδοσιακά ινδουιστικά prasad (αγιασμένα φρούτα και γλυκίσματα) μαζί με τον άρτο της Ευχαριστίας. Όμως η ανάμειξη του χριστιανισμού με τις ινδικές παραδόσεις συχνά φτάνει στα άκρα. Στο Jeevan Dhara Ashram, στην ινδουιστική άγια πόλη του Rishikesh, η Vandana Mataji, μια Ρωμαιοκαθολική καλόγρια, τέσσερις φορές τη μέρα ψάλλει bhajans (λατρευτικούς ύμνους) δοξάζοντας τον Ιησού και τον Κρίσνα, τρώει αποκλειστικά φυτικές τροφές και κάνει σιωπηλό διαλογισμό μαζί με τους αναχωρητές. "Οι χριστιανοί δεν έχουν το μονοπώλιο του Χριστού", διδάσκει η Vandana Mataji. "Ούτε η γνώση τους γι' Αυτόν εξαντλεί την πλήρη αλήθεια".

Για τους περισσότερους Ασιάτες, ωστόσο, εκείνο που κάνει ελκυστικό τον Ιησού είναι η ταύτισή Του με τους φτωχούς και όσους υποφέρουν. "Αν είσαι ανέγγιχτος στην Ινδία, το να συναντήσεις αυτόν τον Ιησού για πρώτη φορά είναι δυναμική γνώση", λέει ο πρώην Διαμαρτυρόμενος ιεραπόστολος Scott Sunquist, του Θεολογικού Σεμιναρίου του Πίτσμπουργκ. Όμως περισσότερο σπουδαίο, λέει ο π. Karakunnel, οι ίδιοι οι Ασιάτες χριστιανοί πρέπει να κηρύξουν τον Χριστό μέσω της "απελευθέρωσης των στερημένων και των καταπιεσμένων". Αυτό, πράγματι, ήταν κυρίως εκείνο που έκανε η Μητέρα Τερέζα της Καλκούτα - άφηνε τον Χριστό να μιλάει μέσα από τα δικά της έργα ελέους, αντί να προσηλυτίζει άλλους.

Εκείνο που δε μπορούν να καταλάβουν πολλοί χριστιανοί στις ΗΠΑ είναι πως όταν οι Ασιάτες μεταστρέφονται στο χριστιανισμό χρειάζονται τεράστιο θάρρος. Οι προσήλυτοι ουσιαστικά διαγράφονται από την οικογένεια και τους γείτονές τους - και συχνά γίνονται στόχος διωγμών. Τους τελευταίους έξι μήνες οι Κινέζοι κομμουνιστές έχουν καταστρέψει περίπου 1.500 οίκους λατρείας -τους περισσότερους χριστιανικούς- τα μέλη των οποίων αρνούνταν ν' αποδεχτούν τον κρατικό έλεγχο. Στην Ινδία που στα λόγια είναι κοσμικό κράτος, πάρα πολλοί χριστιανοί έχουν δολοφονηθεί και οι εκκλησίες τους έχουν καταστραφεί ύστερα από την εξέγερση ομάδων φανατικών Ινδουιστών. Το βράδυ των Χριστουγέννων οι εκκλησίες σε εννέα πόλεις της Ινδονησίας βομβαρδίστηκαν, όπου σκοτώθηκαν τουλάχιστον 18 πιστοί και περίπου 100 άλλοι τραυματίστηκαν. 'λλοι 90 χριστιανοί δολοφονήθηκαν στο νησί Kasiui επειδή αρνήθηκαν να μεταστραφούν στο μουσουλμανισμό, και περίπου 600 εξακολουθούν να είναι κρατούμενοι.

Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΠΡΑΞΗ ΤΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

Αν κάποια ήπειρος κρατάει το μέλλον του χριστιανισμού, πολλοί ειδικοί σε θέματα ιεραποστολής πιστεύουν ότι αυτή είναι η Αφρική. Εκεί βλέπουν την ιστορία να κάνει μια δεύτερη πράξη: όπως οι φυλές της Βόρειας Ευρώπης ήρθαν στο χριστιανισμό ύστερα από την κατάπτωση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, έτσι κι οι Αφρικανοί δέχονται τον χριστιανισμό απέναντι στο μαζικό πολιτικό, κοινωνικό και οικονομικό χάος. Έχοντας υποφέρει από διεφθαρμένα καθεστώτα, συντριπτική φτώχεια, την επιδημία του AIDS και γενοκτονίες -όπως στη Ρουάντα και το Σουδάν- οι Αφρικανοί βρίσκουν ότι η εκκλησία είναι το μόνο μέρος που μπορούν να καταφύγουν για θεραπεία, ελπίδα και υλική βοήθεια από τους πιο τυχερούς χριστιανούς της Δύσης.

Αλλά υπάρχουν και πολιτισμικοί παράγοντες που επιδρούν, επίσης. Οι Αφρικανοί πάντα αναγνώριζαν έναν κόσμο πνευμάτων μέσα στη ζωή τους και υπάρχουν πολλά στις θρησκείες των φυλών τους που κάνουν εύκολη την προσαρμογή στον χριστιανισμό. Όμως ο παραδοσιακός κόσμος της αφρικάνικης άποψης περιλαμβάνει επίσης μάγους και πνεύματα κάθε είδους - ιδιαίτερα εκείνα των προγόνων της φυλής. Όλες αυτές οι παρουσίες έχουν δύναμη να κάνουν καλό ή κακό στους ζωντανούς, γι' αυτό και πρέπει να εξευμενίζονται ή να απωθούνται μακριά με τη χρήση διαφόρων φετίχ. Ακόμη και σήμερα, λέει ο Buti Tlthagale, Ρωμαιοκαθολικός αρχιεπίσκοπος της Bloemfontein στη Νότια Αφρική, "οι Αφρικανοί χριστιανοί είναι πιο κοντά στις πολιτιστικές τους ρίζες παρά στο χριστιανισμό. Αν υπάρχει κάποιος θάνατος στην οικογένεια, ακόμη και οι ιερείς και οι καλόγριες θα κόψουν τα μαλλιά τους και θα πλύνουν τα πρόσωπά τους με τη χολή ενός ζώου που σφάζεται γι' αυτό το σκοπό. Εκείνο που καταλαβαίνω εγώ είναι ότι εξακολουθούμε να ζούμε και στους δύο κόσμους".

Όμως πολλοί Αφρικανοί θεολόγοι επιμένουν πως η φυλετική τους κληρονομιά είναι μέρος της βιβλικής παράδοσης. Λένε ότι υπήρχαν Αφρικανοί ανάμεσα στους μαθητές του Ιησού στην Πεντηκοστή, όταν ιδρύθηκε η εκκλησία, και ότι εκείνοι έφεραν τον χριστιανισμό στην Αφρική πολύ πριν φτάσει στη Βόρεια Ευρώπη. "Το πρόβλημα", λέει ο Peter Sarpong, Ρωμαιοκαθολικός Αρχιεπίσκοπος στο Kumasi της Γκάνα, "δεν είναι πώς να εκχριστιανίσουμε την Αφρική" -όπως το έβλεπαν οι παλιοί ιεραπόστολοι- "αλλά πώς να εξαφρικανίσουμε το χριστιανισμό".

ΘΕΙΑ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΑ

Στην πραγματικότητα, πολύ από εκείνο που κάποτε οι δυτικοί ιεραπόστολοι θεωρούσαν ως φυλετική μαγεία και ειδωλολατρία, οι περισσότερο ανεκτικοί άνθρωποι της εκκλησίας σήμερα το θεωρούν ως προετοιμασία του Αγίου Πνεύματος -μια καλλιέργεια του εδάφους για το φύτεμα μιας αυθεντικής αφρικάνικης εκκλησίας. Η ιδέα δεν είναι νέα: Κάποιοι από τους πρώιμους πατέρες της δυτικής εκκλησίας είδαν την "ειδωλολατρική" ελληνική φιλοσοφία ως θεία προετοιμασία για τις αλήθειες της χριστιανικής αποκάλυψης. Με τον ίδιο τρόπο, πολλοί Αφρικανοί θεολόγοι επιμένουν ότι οι παλιές θρησκείες των φυλών τους είναι περισσότερο χριστιανικές επειδή είναι λιγότερο σκεπτικιστικές για το υπερφυσικό από ότι ο χριστιανισμός μετά το Διαφωτισμό που έχει η σύγχρονη Δύση. "Οι Αφρικανοί είναι πιο κοντά στον κόσμο του Ιησού" από ό,τι οι δυτικοί χριστιανοί, υποστηρίζει ο Διαμαρτυρόμενος θεολόγος Kwame Bediako από τη Γκάνα. Εκείνο που σήμερα συμβαίνει αληθινά στην Αφρική, πιστεύει, είναι "η ανανέωση μιας μη-δυτικής θρησκείας".

Ωστόσο, από εκείνο που πράγματι βλέπουμε στις τοπικές εκκλησίες, κάτι πολύ διαφορετικό συμβαίνει. Όταν οι Αφρικανοί διαβάζουν τη Βίβλο ή ακούνε κηρύγματα από αυτήν, βλέπουν ότι ο Ιησούς ήταν θεραπευτής και εξορκιστής, και το να ελέγχει κανείς τα πονηρά πνεύματα ήταν πάντα η κύρια λειτουργία των σαμάνων της φυλής. Σαν αποτέλεσμα, η πιο δυνατή και διεισδυτική μορφή του αφρικάνικου χριστιανισμού σήμερα είναι η Πεντηκοστιανή θεραπευτική μέσω της πίστης - που μεταφέρθηκε κατευθείαν από τη Δύση. Τον περασμένο Νοέμβριο, για παράδειγμα, σχεδόν 6 εκατομμύρια Νιγηριανοί στριμώχτηκαν σ' ένα πάρκο στο Λάγος για να εμπειριστούν τις θαυματουργικές θεραπείες του Reinhard Bonnke, ενός κήρυκα που έχει την έδρα του στη Φλόριδα των ΗΠΑ. Αυτοί είναι αριθμοί που ακόμη κι ο Billy Graham θα μπόρεσε να φθονήσει. Κάθε νύχτα σε πόλεις όπως η 'κρα, στη Γκάνα, χιλιάδες Αφρικανοί ζητούν βραδινά πεντηκοστιανά "στρατόπεδα προσευχής". Οι πιο πολλοί είναι γυναίκες που δεν μπορούν να βρουν σύζυγο ή γυναίκες που δεν μπορούν να τεκνοποιήσουν, όμως άλλοι έρχονται επειδή δεν βρίσκουν εργασία. Η διάγνωση σε όλες τις περιπτώσεις είναι ότι στο παρελθόν είχαν σχέσεις με μαγείες. Ένα ένα τα θύματα πέφτουν και κυλιούνται με στεναγμούς στο πάτωμα καθώς άλλοι Πεντηκοστιανοί κήρυκες τους "ελευθερώνουν" από πονηρά πνεύματα στο όνομα του Ιησού.

Ακόμη και η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία -που εξακολουθεί να είναι το μεγαλύτερο χριστιανικό σώμα στη μαύρη Αφρική- διοργανώνει τώρα συνάξεις θεραπείας που δεν ξεχωρίζουν από εκείνες των Πεντηκοστιανών. Είναι ένα είδος άμυνας: "Αυτές οι εκκλησίες παίρνουν τα περισσότερα από τα μέλη τους από εμάς", λέει ο Αρχιεπίσκοπος John Onaiyekan της Abuja, στη Νιγηρία, ο νεαρός ηγέτης της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας της Νιγηρίας.

Πράγματι, σε όλη την έκταση της Αφρικής κάτω από τη Σαχάρα, το χριστιανικό ιερατείο θεωρείται τώρα ως η ταχύτερη αναδυόμενη καριέρα. Οι Ρωμαιοκαθολικοί ιερείς είναι καλύτερα εκπαιδευμένοι -και καλύτερα ανταμειβόμενοι- από τα άλλα μέλη των οικογενειών τους. Επιπλέον, εφόσον καθένας μπορεί να διεκδικήσει το χρίσμα του Αγίου Πνεύματος, καθένας με χαρισματική προσωπικότητα μπορεί να ξεκινήσει μια εκκλησία. Με τον τρόπο αυτό εκτιμάται ότι 1.200 καινούργιες εκκλησίες ιδρύονται κάθε μήνα - πολλές από αυτές με έντυπα και κατευθύνσεις που παρέχονται από ευαγγελικές οργανώσεις στη Δύση. "Οι χριστιανικές ιεραποστολές είναι ίσως η μεγαλύτερη βιομηχανία στην Αφρική", λέει ο Βρετανός λόγιος Paul Gifford, που τώρα διδάσκει σ' ένα νέο Πεντηκοστιανό Πανεπιστήμιο στη Γκάνα. Και με δεδομένο το πολιτικό και οικονομικό χάος στις περισσότερες αφρικανικές χώρες, τις περισσότερες φορές είναι το καλύτερο κανάλι μεταφοράς δυτικής επιρροής και οικονομικής επένδυσης.

Αν και το μέλλον του χριστιανισμού μπορεί να βρίσκεται έξω από τη Δύση, η δυτική επιρροή εξακολουθεί να είναι αποφασιστική οπουδήποτε κηρύττεται το Ευαγγέλιο. Στη θρησκεία, όπως σε άλλες διεθνείς υποθέσεις, η παγκοσμιοποίηση σημαίνει ότι οι υπερδυνάμεις παραμένουν κυρίαρχες. Για τους φτωχούς του κόσμου, ο χριστιανισμός συχνά ασκεί ακαταμάχητη έλξη απλά και μόνο επειδή φαίνεται ως η θρησκεία της πιο επιτυχημένης υπερδύναμης, των ΗΠΑ. Παρόλα αυτά, ως η περισσότερο ιεραποστολική θρησκεία του κόσμου, ο χριστιανισμός έχει μια ιστορία αυτό-ανανέωσης, ακόμη και στις λιγότερο φιλόξενες πολιτιστικά περιοχές. Αυτή είναι η ελπίδα που κρύβεται πίσω από τη μεταβαλλόμενη όψη της εκκλησίας.

[*] Μαζί με τους Anne Underwood στη Νέα Υόρκη, Robert Blair Kaiser στη Ρώμη, Sudip Mazumdar στο Νέο Δελχί, Mahlon Meyer στο Χογκ Κογκ, Mac Margolis στο Ρίο ντε Τζανέιρο, Lara Santoro στο Ναϊρόμπι και Uche Ezechukwu στην Αμπούγια. All rights reserved. Copyright under the Internatiocaln Copyright Convention. Τίτλος στο πρωτότυπο: "The Changing Face of the Church"

http://stacks.msnbc.com/news/556337.asp